Fetysz na tronie. Genowefa Czekała.
To jedna z tego rodzaju książek, która wciąga. Wciąga i i nie pozwala przestać czytać. Jest niezmiernie ciekawa, gdyż podaje ogrom informacji o kraju mało dziś u nas znanym – Nigerii. Oczywiście, że można by zarzucić, że autorka momentami cytuje wikipedię czy rocznik statystyczny, ale są to krótkie fragmenty. Właściwie można by ich nie zauważyć. Większość treści to jej doświadczenia z podróży do tego kraju w momencie zupełnie niecodziennym – w trakcie wojny biafrańskiej oraz ciekawe fakty poznane w trakcie studiów literatury na temat Nigerii. Niektórzy powiedzą, że trochę tutaj naleciałości czy cenzury ubiegłego systemu, kiedy socjalistyczna Polska pomagała Nigerii i prowadziła jakąś wymianę handlową, ale spójrzmy na to inaczej. Pomimo faktu, że napisana pół wieku temu jest nadal w dużej części aktualna i przez to ciekawa. Opisy podróży do Kano, czy mitologia Jorubów, styl życia Hausów czy Ibów byłby dzisiaj podobnie przedstawiony. Polecam tą książkę. Cytaty:
“Gdy pewien Anglik zapytał swego przełożonego, jaka emerytura będzie mu przysługiwała po latach pracy na placówce służbowej w Nigerii, zdumiony usłyszał odpowiedź: ‘Ależ, drogi panie, nikt, kto udaje się do tego kraju, nie żyje tak długo, by mógł przejść na emeryturę’…”.
Od nazwy wsi, gdzie odkryto te znaleziska – Nok, nazwano i tę kulturę mianem Nok; zdaniem naukowców osiągnęła ona swój szczyt w okresie 900 p.n.e. – 200 n.e. Tak więc już wtedy, gdy przodkowie wielu dzisiejszych społeczności europejskich mieszkali jeszcze w głębokich lasach lub jaskiniach, na nigeryjskim płaskowyżu w centrum kraju istniało jakieś tajemnicze państwo, w którym otaczano kultem sztukę, a liczba i staranne wykonanie odnalezionych przedmiotów świadczą, że musiały one być dziełem specjalnej grupy ludzi, systematycznie zajmującej się ich tworzeniem na użytek władcy czy w związku z kultem bóstw”.
“Statki należące do potentatów handlu niewolniczego pływały często pod banderą świętych”.
“Muszelki kauri obowiązywały na wybrzeżu jeszcze od czasów wczesnych kontaktów afrykańsko-portugalskich. Importowane z Indii, miały ok. 1,2 cm długości i nanizane były w strąki od 40 do 100 sztuk każdy. Muszelki kauri jako środek płatniczy przetrwały neimal całą epokę kolonialnego panowania. Zlikwidowane zostały dopiero ostatecznie po drugiej wojnie światowej, ale w zacofanych rejonach jeszcze po dziś dzień są stosowane”.
“Wszystkie dobre przyjaciółki kochają pieniądze, chłopców, muzykę juju, taniec high-life, sex i robienie dzieci – w podanej tu kolejności”.
“Pewnego dnia najwyższe bóstwo Jorubów, Olodumare, zwane też czasem Olorunem, czyli ‘właścicielem nieba’, wysłało swego syna Oduduwę do Ife, spuszczając mu na łańcuchu z wysokiego nieba koszyk z ziemią, kogutem i ziarnem palmowym. Oduduwa żeglował w swej łodzi po morzach, które pokrywały wówczas ziemską skorupę, aż w pewnym miejscu wody się rozstąpiły. To było właśnie miejsce, gdzie dziś leży Ife. Tam Oduduwa rozsypał ziemię, a siedzący mu na ramieniu kogut zaorał ją przy pomocy swych pazurów. Ziemia zaczęła wypierać wody, o Oduduwa posadził ziarno palmowe. Wyrosła z niego palma z 16 gałęziami. Każda z tych gałęzi symbolizuje królewski ród Jorubów wywodzących się według tradycji od boskiego Oduduwy”.
“Liczba 16 posiada u Jorubów szczególne, symboliczne znaczenie związane z mitem o stworzeniu. Co 16 dni odbywały się wielkie targi, 16 dni trwają największe święta Jorubów, wróży się przy pomocy 16 orzechów, każda orisza w Ife posiada 16 kapłanów, 16 posłańców ma na swym dworze oni Ife itd.”.
“Wśró Jorubów krąży wiele legend związanych z maską oraz tabu jej towarzyszących. Podobno wynalazcą maski była kobieta. Pewnego dnia żona jednego z miejscowych wodzów wybrała się do rzeki z dzbanem po wodę. Do rzeki było daleko, nie chciała ze sobą zabrać dziecka. Ale obejrzawszy się zobaczyła, że dziecko idzie za nią. Nie pomogły jej perswazje ani nawet surowy nakaz, by dziecko wróciło do domu, bo droga jest daleka i niebezpieczna. Wtedy przyszedł jej do głowy pewien pomysł. Wzięła kawałek węgla i na dzbanie z tykwy, w którym nosiła wodę, narysowała postać obrzydliwego potwora – chciała przy pomocy obrazu o sugestywnej treści skłonić dziecko do wykonania jej prośby i wymóc posłuszeństwo. Istotnie, dziecko przestraszyło się zobaczywszy rysunek potwora, wybuchnęło płaczem i zwróciło do domu..Taki też był początek maski i takie też jest jej przeznaczenie. … Przy pomocy maski ezgekwuje się poszanowanie praw wspólnoty, wierność wobec przodków oraz cementuje i spaja plemienną społeczność, przyczynia się do utrzymania porządku”.
“Każdy, to zarabia więcej niż 300 funtów szterlingów rocznie na wsi, powienien poślubić więcej niż jedną żonę. Analogicznie ci, którzy zarabiają 450 funtów w mieście”.
“Ludzie północy (Hausowie/Fulanie – przypis autora) mają charakteryzującą muzułmanów godność, układność, odwagę. Ibo są zdolni, chętni i odznaczają się wesołym usposobieniem. Jorubowie natomiast są skomplikowani”.
“Istniały też w tym czasie, gdy Port Harcourt znajdował się w rękach Biafry, restauracje specjalizujące się w potrawach z mięsa zamordowanych ludzi ze ‘stanu rzek’ i rejonu południowo-wschodniego. Tu najwięksi szowiniści ibowscy, wielbiciele mocnej ręki pułkownika Ojukwu, zwykli przychodzić, by demonstracyjnie zamawiać danie ‘win-the-war-meat’, tj. potrawę pod nazwą ‘wygraj wojnę’…”
